het schrijfproces – iets over schade en schande en tips voor jou

Image result for writing tipsHeel grappig, als je eenmaal een of meerdere boeken gepubliceerd hebt, word je opeens gevraagd naar tips & tricks. Beginnende schrijvers kijken je aan alsof jij opeens weet waar je het over hebt, wat betreft schrijven. Alsof je een expert bent op dat gebied. Heh. 🙂

Laat ik het zo zeggen: ja, ik heb in de afgelopen… zeventien jaar? in ieder geval zo’n anderhalf miljoen woorden geschreven. Zo’n slordige 350.000 woorden daarvan zijn zelfs gepubliceerd. (holy shit!) Na al dat werk voel ik me nog steeds verre van een expert. Maar ik kan in ieder geval wel ervaringen delen, dus dan doe ik dat maar.

  • “The only way to fail is not to write”. Dit is zo ongeveer mijn mantra. Ja, zelfs met anderhalf miljoen woorden in mijn broekzak heb ik ook periodes waarin ik alles haat wat ik schrijf, of waarin ik gewoon niet eens zin heb om het Word bestand te openen want:
    • mijn proza is poep
    • mijn verhaallijn is poep en super onorigineel
    • het is al 100x eerder gedaan
    • waarom zou iemand op mijn schrijfsels zitten te wachten
    • ugh waarom ben ik zo bagger, eerder was ik best okay dus waarom lukt het niet meer?
    • moet zijn omdat ík poep ben…
    • etc

Laat dat idee los! Misschien is wat je schrijft niet geweldig. Dat maakt niet uit, dan herschrijf je het later. Je moet het gewoon dóén. Niemand is geboren met een boek in zijn hoofd en direct het talent om alles in 1x perfect op te schrijven. Zelfs talent brengt je maar zo ver. Je moet gewoon produceren, de rest komt later wel. (En geloof me, ik struikel hier regelmatig over, helaas).

  • Over doen gesproken…  Niet lui zijn, meters maken. Je moet schrijven om beter te worden. Ook al is het bagger. David Eddings vond zelfs dat je een miljoen woorden moest schrijven, ze moest verbranden, en dat je dan misschien klaar was om voor publicatie te gaan. Er zijn helaas geen shortcuts. Net zoals een muziekinstrument leren spelen, is het oefenen, oefenen, oefenen. En zelfs als je denkt, hé, dit gaat best aardig… dan nog moet je doorzetten. Want zelfs dan kun je nog niet magisch een idee op papier denken. Zet die handen aan het toetsenbord en blijf aan je verhaal pulken totdat het een beetje oké is.
  • De eerste versie hoeft alleen maar geschreven te zijn. Grote kans dat hij niet geweldig is. (Dat zijn de mijne ook niet, hoewel het achteraf nooit zo erg is als ik denk. Dat komt denk ik omdat ik die meters wel gemaakt heb inmiddels, maar dan nog.) Dat maakt niet uit, daar is redigeren voor.
  • En dan de redactie. Ja dus. De redactie is waar het eigenlijk een beetje begint. In de eerste versie heb je je huis gebouwd, in de tweede versie ga je hem inrichten, schilderen. Maar in de tussentijd zit je een tijd in de bende. Alle ramen zijn afgeplakt, er ligt plastic op de vloer, en alles zit onder de verspetters en het stof van het schuren. Ugh. Hoe overleef je je redactie?
    • Proeflezers. Net als bij een verbouwing, is het fijn als je iemand hebt die je helpt, die je wijst op dat stukje wat je gemist hebt. En dan niet van het soort dat zegt: ‘ja ik vond het wel een leuk verhaal’ maar degene die zegt: ‘dat personage is echt een eikel’, of: ‘weet je, ze zitten wel erg lang op 1 plek, kan je ze niet naar een andere locatie laten gaan?’ of: ‘ik wil wat meer conflict in het verhaal, het gaat nu wel allemaal erg gemakkelijk’, of: ‘yeah sorry, je breekt nu de natuurwetten, Kelly’. (dit zijn allemaal dingen die tegen mij gezegd zijn in het verleden). Heb je niemand in je vriendenkring die dit kan? Zoek dan communities op het internet op. Er zijn zat mensen die elkaar hiermee willen/kunnen helpen. Als je niet weet waar je feedback op moet vragen, probeer deze als conversatie openers:
      • vraag om updates per hoofdstuk: hoe denken ze dat het verder gaat? vinden ze het spannend? leuk? waarom?
      • wat is hun algemene indruk en waarom?
      • werkte gebeurtenis X Y Z? zagen ze gebeurtenis A aankomen? waarom wel/niet?
      • wie was hun favoriete personage en waarom?
    • Probeer te leren van je fouten. Als je weet dat je iets consequent fout doet, hang dan briefjes aan je monitor met de uitleg van de grammatica. (been there, done that). Maak een lijstje met je standaard stopwoordjes, en doe een control-F actie met het stopwoord, zodat je ze eruit kan vissen. Mijn stopwoordjes?
      • ‘Maar’
      • ‘Even’
      • ‘Terwijl’
      • ‘Compleet’
    • Redigeren is soms echt een pokkenwerk. Alles lijkt afschuwelijk terwijl je bezig bent, je denkt dat het nooit afkomt, het is doodeng, en er is altijd nog iets om te verbeteren. Maar het is het waard! Als je zelf een goeie redactie over je manuscript gooit, voordat je hem instuurt naar een uitgever, heb je veel meer kans op een uitgegeven manuscript. En je redacteur vindt het ook niet erg. 😉

Dit zijn de belangrijkste tips die ik zo snel kan bedenken. Best deprimerend eigenlijk he, als je het zo leest. Gelukkig is schrijven heel erg leuk, dat helpt! 😉

 

Advertenties

over plot en draden

tumblr_ojzkdynlni1vy2c2ho1_400Zo zeg, anders bedenk je even een hele nieuwe plotdraad nadat je proeflezers zeggen dat ze wat meer conflict in je verhaal willen. En dat terwijl je een deadline hebt van 1 maart. En je ook aan het bezig bent als redacteur voor een ander boek. …En dan als klap op de vuurpijl bedenk je óók nog eens, terwijl je een weekje in de bossen in Duitsland zit, een nieuw boekidee.

Gaat goed hier, joh! 😉

Als je denkt, goh, wat is die Kelly stil… nouja, dat is de reden dus. In de kerstvakantie kreeg ik de kritieken terug van mijn harde, maar rechtvaardige (en getalenteerde, knappe, geweldige…) proeflezers. En gelukkig stipten ze voor een groot deel de punten aan waar ik zelf ook mee zat, en waar ze me handvaten gaven voor verbetering, kon ik daar meteen ook wat mee. Nieuwe ideeën bloeiden op en begin januari ben ik begonnen met de hopelijk laatste versie voordat het manuscript naar Zilverspoor gaat.

Ik ben hard bezig met het vlechten van een extra plotdraad in mijn Lentagon boek, het herschrijven en schrappen van scènes die veel te veel wauwelen (zo’n 500 woorden per hoofdstuk, lekker joh), en het algehele oppoetsen van het hele verhaal. Het is een hoop werk, en het moet even gebeuren, maar het verhaal wordt er zo veel beter van. Dus we ploeteren verder.

(en intussen… intussen broeden we op een nieuw verhaal. Een heel andere wereld, een urban fantasy/horror plot. héél anders dan de Lentagon. maar zo, zo leuk!)

Oh ja, en als je in de tussentijd nog een leuk interview met me wil lezen, klik dan hier! 🙂

Elins keuze

De afgelopen weken heb ik erg weinig geschreven – noch op mijn blog, noch aan mijn gewone schrijfwerk. Behalve dat ik lichamelijk een beetje aan mijn tax zat (en nu dus prompt een waanzinnige verkoudheid voor de kiezen heb gekregen, hoera voor lage weerstanden), ben ik ook heel druk geweest met een nieuw avontuur: redigeren.

Ik heb de eer gehad om het tweede boek van Gaby Raaijmakers te mogen redigeren, Elins Keuze. Een spannend verhaal, vol intrige, omgaan met macht, keuzes, magie en verraad, voor de liefhebbers van high fantasy. Je moet het voorgaande boek, Branna’s Offer, wel gelezen hebben, maar da’s absoluut geen straf. Gaby schept mooie werelden, vol rijke details en interessante concepten, en bevolkt ze met sympathieke personages die moeten omgaan met heftige dillemma’s.

In het verleden heb ik veel proefgelezen voor andere mensen (o.a. Corina Onderstijn, Cocky van Dijk en J. Sharpe), maar dit was mijn eerste uitstapje als daadwerkelijke redacteur. Dat was best heel spannend, een heel gaaf (leer)traject voor ik denk zowel Gaby als mijzelf, en ik hoop dat ik het goed gedaan heb.

Elins Keuze is in ieder geval een supermooi boek geworden (serieus, die KAFT alleen al! hij past zó mooi!) en het verhaal is zeker de moeite waard. Hij komt begin februari uit, maar je kan hem alvast voorbestellen op de Zilverbron website. Aanrader, jongens! 🙂

15972353_1257029534390095_2334297645587664441_o

hij is af!

13775473_10154205055780211_4805114527504277617_n
proost! Tokaji wijn, een dichtgeklapte laptop, een bak Ben & Jerry’s ijs, en een filmpje aan. Nu mag het!

Ik zie ons nog in de auto zitten, mijn man en ik. Twee jaar geleden. Hij rijdt, ik zit naast hem. We komen terug uit Hoorn, waar we bij familie langs geweest zijn. De A7 is donker, bijna verlaten. We hebben het over mijn boeken. “Weet je,” zegt mijn man nadenkend, “het is eigenlijk jammer dat je niets meer met de Jonge Radicalen gedaan hebt.”

Dat was het eerste zaadje van het idee voor het derde boek in de Lentagon serie. Het zou op die manier een tijdlang sluimeren, totdat ik nu anderhalf jaar geleden een beeld voor me zag van wat nu de eindconfrontatie van het boek is geworden. Tezamen met de realisatie dat ik nog een verhaal miste (het verhaal van Seamon), heeft dat geboorte gegeven aan wat uiteindelijk Talent en Kristal is geworden.

Het is een bizarre tocht geworden om dit verhaal te schrijven, met de dood van mijn uitgever Jos Weijmer en de ontzettende ROTZOOI die de wereld verworden is in het afgelopen jaar. Het is heel angstwekkend om over een terreurbeweging/vrijheidsvechters te schrijven als tegelijkertijd in de echte wereld allemaal aanslagen gepleegd worden. Write what you know, write what you fear, zeggen ze. Ik had het liefste gehad dat het alleen het tweede zou zijn, maar helaas leven we niet in zo’n wereld. En Seamons verhaal moest verteld worden, want uiteindelijk draait de serie om hem – Sirka en Joy zijn vertellers, maar ze zijn verbonden via hem.

Gisteravond heb ik de laatste hand aan de zetproef gelegd en die de deur uit gedaan naar Zilverbron. Morgen gaat Talent en Kristal naar de drukker. Het is nu uit mijn handen. Ik heb gisteren spare ribs besteld en een fles dure Tokaji wijn opengetrokken om het te vieren, maar het kwam nog niet echt binnen. Pas vandaag begint het besef een beetje in te dalen (“Oh mijn God, ik hoef helemaal niet te editen vandaag”)… maar ook toen ik vandaag in de auto naar Hoorn zat, bij mijn zusje op verjaardag. Weer de A7, weer de auto naar Hoorn. Ik had mijn Lentagon playlist aanstaan en hij gaf me “Chasing Cars” van Snow Patrol. If I lay here, if I just lay here, will you lie with me and just forget the world?

Dit liedje toont maar weer hoe oud de originele versie van Stof en Schitteringen is, trouwens – die schreef ik in 2006, met Joy en Seamon in het gras naast de snelweg. Dat zonovergoten moment, waarop Joy verliefd werd. De lyrics brachten dat gevoel van dat moment helemaal terug. Het kwam even hard aan, hoe dat cirkeltje nu rond is. Het verhaal is af.

Het is uit mijn handen, en ik hoop dat jullie ervan genieten. Nog een paar weken, dan is hij uit. Talent en Kristal, het afsluitende deel van de Lentagon serie. 🙂

 

 

Redigeren en promoten

redactieselfie
#redactieselfie

En zo waren we opeens alweer een paar weken verder en hadden we een superleuke workshopmiddag bij Boekhandel Scheltema en een weekendje Keltfest alweer achter de rug. Om nog maar niet te spreken over de wervelwind die de redactie van het manuscript van Talent & Kristal is. Pfew!

Aankomende maand wordt het qua redactie nog even bikkelen, want we willen begin juli toch echt wel klaar zijn met het editen en de zetproef gaan opzetten. Tot dusverre gaat het voorspoedig en heb ik veel lol samen met mijn redacteur; we maken er echt wat moois van. Ik zie het een beetje als het huis wat ik gebouwd heb en de muren geverfd heb; Cocky en ik zijn het afplaktape nu aan het verwijderen, een nieuwe vloer erin aan het leggen, en de gordijnen aan het ophangen. Het verhaal was er al, maar we maken het nu leefbaar. En mooi. Zo mooi!

Het is heel onwerkelijk dat ik over even ruim twee maanden mijn derde boek aan jullie mag presenteren. Voor die tijd komen er nog allemaal berichten over de boekpresentatie, een teaser van de proloog, en natuurlijk de kaftonthulling… maar eerst nog even verder bikkelen.

keltfest
Keltfest!

hoera! we gaan redigeren!

vwminIT IS HAPPENING! Ik heb gisteren de eerste stukken redactiewerk van Talent en Kristal teruggekregen van Cocky. Ik ben stiekem echt ongelofelijk excited dat we weer samen met een manuscript aan de slag gaan, benieuwd naar wat ze ervan zal vinden, hoe het redactieproces deze keer zal verlopen… en vooral ook benieuwd wat JULLIE straks gaan vinden als hij af is.

Het gaan heftige weken worden, maar het is nu begonnen. Talent en Kristal moet over een maand of drie in de winkels liggen. En hoewel er een stemmetje in mijn hoofd miept dat er nog van alles kan gebeuren en misgaan voordat dat daadwerkelijk het geval is (vorig jaar heeft er flink ingehakt wat dat betreft), zijn de eerste stappen genomen. We zijn onderweg.

It is happening 😀

middenin de redactie

red_pen-300x225Degenen van jullie die mijn twitter account volgen, die weten het al: de afgelopen twee weken ben ik mijn manuscript voor Talent en Kristal aan  het redigeren geweest, gebaseerd op de reacties van mijn alpha proeflezers. Er kwam best het een en ander uit wat ik kon aanscherpen en straktrekken, dus daar ben ik druk mee in de weer. Ik ben inmiddels net over de helft. Daarna ga ik de boel uitprinten en nog verder krassen op de kleine dingetjes, en dán is het tijd voor de beta proeflezers. Hopelijk daarna is het klaar voor de redactie met Zilverbron, maar tegen die tijd leven we al in april denk ik.

Ik heb een vreemde relatie met redigeren. Aan de ene kant lijkt het echt monnikenwerk en zie ik door de bomen het bos niet meer en ARGHHH de deadline komt eraan en hoe vond ik die zin ooit een goed idee, en dat plotidee was ruk… maar aan de andere kant geniet ik wel van hoe ik mijn verhaal beter zie worden. Het zijn soms maar superkleine nuances, een paar woorden in een dialoog net iets anders gezegd, een beschrijving gewoon dat stukje anders gedaan, en opeens is er een betere sfeer, een coherentere chronologie, en een véél intensere karakterontwikkeling.

Met ieder woord wordt je verhaal mooier, en dat is prachtig.

Betekent trouwens niet dat ik soms hoofdschuddend naar  mijn teksten zit te kijken en me afvraag hoe deze drek ooit uit mijn toetsenbord heeft kunnen komen, hoor.

Het is een ervaring, redigeren. Haat en liefde… maar het gaat het uiteindelijk zo waard zijn. 🙂

achtergronden en worldbuilding

Tijdens het heroutlinen van ‘Talent en Kristal’ ben ik ook een stukje verdere worldbuilding op papier aan het zetten. Gewoon, omdat als ik dingen aan mezelf en mijn proeflezers wil uitleggen het handiger is om de zaken uitgeschetst te zien. Dat is waarschijnlijk een stukje beroepsdeformatie; ik ben tenslotte IT trainer van beroep en ik ben zó vaak op het whiteboard pijlen en wolkjes en cirkels en woorden met elkaar aan het verbinden om mijn uitleg handen en voeten te geven… Ik ben niet heel erg dol op grafiekjes, maar overzicht helpt een hoop. Vooral bij uitleg.

Dus toen dacht ik: misschien is het wel handig om het een en ander ook met jullie te delen.

Hieronder vind je een tweetal staafdiagrammen die de opbouw van de bevolkingen van Parsia en Jediah weergeven, gebaseerd op hun talentscore op de Telchian schaal.

Telchian

(Ik heb Parsia een groene staafdiagram gegeven want hun landskleuren zijn groen en geel. Jediah is zilver en zwart, maar dat komt niet helemaal lekker over, dus die heb ik maar donkergrijs gemaakt)

Het is heel interessant om te zien dat Parsia een veel groter percentage lagergetalenteerden heeft dan Jediah. Jediah maakt een veel groter punt van je voortplanten als je getalenteerd bent, en de economie leunt veel meer op de getalenteerden in hun samenleving. Heb je een hoog talent, dan word je automatisch de universiteit ingesleurd en ofwel het leger, ofwel de engineering in gesleept (hangt af van je IQ, neem ik aan).

Jediah is heel vooruitstrevend op paramagisch technologisch gebied. Ze zijn innovatief en stimuleren hun talenten veel meer. Er hangt ook een flink stuk status aan vast; dus het nodigt ook uit om in Jediah te gaan wonen als je een hoge Telchian score hebt.

(Detail: in Jediah wordt de familienaam niet patriarchaal of matriarchaal aan het nageslacht doorgegeven, maar op basis van de hoogste Telchian score. Een kind krijgt de achternaam van de meest getalenteerde ouder. Bij gelijke scores tussen de twee talenten wordt het in goed overleg gekozen)

In Parsia is dit dus een stuk minder – dit is meer een afspiegeling van een ‘reguliere’ bevolking in deze wereld. De niet-magische technologie heeft hier een veel grotere voet aan de grond, omdat simpelweg veel mensen het talent niet hebben om hun douchewater te blijven verwarmen. Er wordt veel geïnvesteerd in reguliere technologie, zodat iedereen toch toegang heeft tot levensgemakken als warm douchewater, liften, elektriciteit, enzovoorts – ondanks hun Telchian score.

Dit is waarom Joys familie zo rijk kan zijn, ondanks dat ze niet erg getalenteerd zijn. De Hartings hebben hun fortuin vergaard door slim investeren en later invloed verzameld via de politiek. In Jediah was dit waarschijnlijk en stuk moeilijker geweest. Misschien niet voor Victor Harting (die netjes mid-veertig scoort), maar wel voor zijn vrouw en dochter.

Bij deze, een stukje wereldbouw. Mochten jullie dergelijke achtergrondstukken leuk vinden, geef een gil, dan komt er meer!

…en nu is hij helemaal klaar!

Na een allerlaatste check of alle punten, komma’s en alinea’s wel goed stonden, is “Bloed en Scherven” nu echt naar de drukker. Whoooo!

Het is toch wel een bijzonder moment, hoor. Over drie weken heb ik mijn tweede kindje in mijn handen. Dit was een zwaardere bevalling, met een aantal heftige momenten, en flink wat karakterontwikkeling en leercurves voor zowel mijn personages als mijzelf, dus ik hoop vanuit de grond van mijn hart dat mensen van Bloed gaan genieten.

Dus om het te vieren, een pretty liedje van de Lentagon soundtrack:

…and now we wait… :’)

de afronding van het redactieproces

Bloed_kaft2Iedereen is bekend met het gevoel van keihard werken om een deadline te halen. Die druk en stress die je hele leven beheerst, dat gevoel van iets moeten, anders red je het niet… dat is een tijdlang allesoverheersend. Iedere keer dat ik in bad zat, of vroeg naar bed ging, of FF13-2 opstartte, voelde ik me schuldig, want ik had eigenlijk moeten redigeren. De afgelopen twee maanden zijn best heftig geweest wat dat betreft.

Maar dat hoeft nu niet meer! Ik kreeg vanmiddag het verlossende mailtje van mijn redactrice/collega Cocky, die vertelde dat ‘Bloed en Scherven’ weggestuurd was voor de zetproef. We zijn klaar! Eindelijk! Straks nog één laatste keer de zetproef doorlezen, de bewoording voor de achterflap bedenken, en dan is hij klaar voor de druk. Het is een lange bevalling geweest, maar het is het zo waard!

En dan nu… is het tijd voor leven ná het schrijven van een boek. Ik denk dat ik een kort verhaal over Timor ga schrijven. En Final Fantasy 13-2. Gewoon, omdat het kan. 😀